ดินขอ

ดินขอ
 

ดินขอ คือ กระเบื้องมุงหลังคาเรือนของชาวล้านนา เป็นเครื่องปั้นดินเผา น้ำหนักเบา มีขนาดเล็ก บางเรียบ ปลายด้านหนึ่งหักงอคล้ายตะขอ ใช้สำหรับเกาะไม้ก้านฝ้าที่ยึดติดกับโครงสร้างหลังคา สำหรับแหล่งดินขอที่ผลิตในจังหวัดเชียงใหม่ เหลือเพียงแห่งเดียวคือ บ้านของพ่อครูสมาน จันทครลักษณ์ ในตำบลแม่เหียะ อำเภอเมือง ซึ่งในอดีตแถบตำบลแม่เหียะเป็นแหล่งผลิตดินขอและดินกี่ที่สำคัญ

อุปกรณ์และวัตถุดิบที่ใช้

  1. ดินเหนียว หรือ เรียกว่าดินดาก เป็นดินที่ขุดจากท้องนา โดยต้องขุดหน้าดินในชั้นดินดำออกประมาณ 1 – 3 เมตร ถึงจะเจอชั้นดินดากที่สามารถนำไปปั้นได้ จากนั้นขุดดินในชั้นนี้ออกมา  
  2. แม่พิมพ์ที่ใช้ขึ้นรูปดินขอ ขนาด กว้าง 4.5 x ยาว 8.8 นิ้ว
  3. ไม้สามเหลี่ยม ยาวประมาณ 50 เซนติเมตร
  4. ลวดที่ใช้ตัด ลักษณะเป็นครึ่งวงกลม
  5. เถ้าไม้หรือเถ้าแกลบ
  6. ไม้พื้นหรือไม้เนื้อแข็งทุกชนิด ที่หาได้ในพื้นที่

กรรมวิธีการปั้น

1. นําดินเหนียวมาหมักด้วยน้ำพอประมาณ ใช้เวลา 20 ชั่วโมง

2. นํามาเข้าเครื่องนวดให้เหนียวจนได้ที่ แต่สมัยก่อนต้องใช้เท้าเหยียบบนหนังวัว เพื่อให้ดินเหนียว และมันวาว

3. นํามาปั้นกับแม่พิมพ์ที่เตรียมไว้ โดยโรยขี้เถ้าในแม่พิมพ์กันไม่ให้ดินเหนียวติดแม่พิมพ์ แล้วเอาลวดที่ใช้ตัดดินให้เหลือในแม่พิมพ์ จากนั้นใช้ไม้สามเหลี่ยมชุบน้ำแล้วให้        เรียบ นําออกจากแม่พิมพ์มาวางไว้ในที่ๆ ใช้เตรียมไว้

4. นําไปตากแดดประมาณ 2 ชั่วโมงหรือให้แข็งตัวพอประมาณ จึงจะเก็บได้

5. แต่งผิวดินให้เรียบแล้วเอามาตั้งเรียงไว้

6. นําเข้าเตาเพื่อเผา โดยใช้เตาขนาด 3 x 3.5 สูง 4 เมตร ด้านล่างมีช่องเติมเชื้อเพลิง หรือพื้นเป็นรูปวงกลม 2 รู โดยทางที่นําดินเข้า เป็นรูปสี่เหลี่ยม 1 ช่อง ที่วางดินมีช่อง      กว้างประมาณ 10 เซนติเมตร มี 8 - 10 แถว

7. นําดินวางตะแคง แล้วปิดที่ช่องนําดินเข้าให้สนิท โดยต้องใช้ความร้อนสูงและสม่ำเสมอ เริ่มจากเผาพื้นไล่ความชื้นใช้ไฟอ่อนประมาณ 10-11 วัน ตลอด 24 ชั่วโมง                จากนั้นจึงเร่งไฟให้เต็มที่ 30 ชั่วโมง หรือให้ดินชั้นบนของเตาแดงเหมือนถ่านจนทั่วเตาจึงหยุดไฟได้ แล้วปิดช่องที่เติมฟืนให้สนิท อบประมาณอีก 5 วัน ถึงเอาออก                จากเตาได้  ใช้เวลาในกระบวนการเผาทั้งหมดประมาณ 12-14 วัน

 
ให้คะแนนบทความนี้
โดยการคลิกที่ดาว มากที่สุด = 5 ดาว

คะแนนทั้งหมด


คะแนน
จาก ครั้ง
5
30
4
2
3
1
2
1
1
0
เผยแพร่เมื่อ 13 มกราคม 2564 • การดู 2,447 ครั้ง